Açık Büfeden İklim Diplomasisine: COP31 Antalya’da Turizmin Yeni Anayasası Yazılıyor mu?

Dr. MEHMET BAHAR

Antalya, yılda 17 milyonu aşan yabancı misafir hacmi ve devasa konaklama kapasitesiyle Akdeniz’in tartışmasız amiral gemisi. Yıllarca rekorları, doluluk oranlarını ve gelen yolcu sayılarını konuştuk. Ancak 9–20 Kasım 2026 tarihleri arasında şehrimiz, turizm tarihinin belki de en stratejik sınavına ve aynı zamanda en büyük fırsatına ev sahipliği yapıyor: Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği 31. Taraflar Konferansı (COP31).2018 yılındaki yazılarımda "EXPO 2016 alanı atıl kalmamalı, alternatif bir vizyonla değerlendirilmeli" çağrısında bulunmuştum. Bugün o 1 milyon 100 bin metrekarelik alan; Mavi ve Yeşil Bölgeleriyle 85’ten fazla devlet ve hükümet başkanını, 80 bini aşkın delegeyi, bilim insanını ve sivil toplum temsilcisini ağırlayan küresel bir iklim üssüne dönüştü.

Ancak madalyonun bir de fısıltıyla konuşulan diğer yüzü var. Bugüne kadar iklim zirvelerinde turizm hep uzaktan konuşuldu. İlk kez COP31 ile birlikte dünyanın en büyük iklim zirvesi, bizzat küresel kitle turizminin kalbinde; Belek ve Kundu’daki otellerimizde konaklayarak, açık büfelerimizden yemek yiyerek gerçekleşiyor. Yani dünya liderleri iklim krizini tartışırken, aslında bizim turizm modelimizin tam ortasında nefes alıyor. Peki, turizmin devler ligindeki oyuncusu Antalya, ev sahipliği yaptığı bu tarihi zirvede sadece "iyi bir ev sahibi" olarak mı kalacak, yoksa küresel turizmin yeşil dönüşüm manifesto merkezine mi dönüşecek?

Küresel veriler, turizm sektörü için artık "bekle-gör" lüksünün bittiğini çok net rakamlarla ortaya koyuyor:

Turizmin İklim Faturası: Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi’nin (WTTC) Environmental & Social Research verilerine göre, seyahat ve turizm sektörü küresel sera gazı emisyonlarının %6,5 ila %6,7’sinden sorumlu (tüm tedarik zinciri dahil edildiğinde akademik modellerde bu oran %8’e yaklaşıyor). UN Tourism (BM Turizm Örgütü) verilerine göre küresel turist sayısı 1,52 milyar sınırını aşarken, büyümeyi karbon ayak izinden koparmak artık ertelenemez bir zorunluluk.

Gökyüzüne Bakarken Mutfağı Unutmak: İklim krizinde oklar hep havacılığa çevrilir; oysa küresel havacılık emisyonların yaklaşık %2’sini oluştururken, Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) 2024 Gıda İsrafı Endeksi Raporu çok daha sarsıcı bir gerçeği yüzümüze çarpıyor: Dünyada her yıl 1,05 milyar ton gıda çöpe gidiyor. Küresel gıda kaybı ve israfı, dünyadaki toplam sera gazı emisyonlarının %8 ila %10’una yol açıyor; yani tüm havacılık sektörünün neredeyse 5 katı! Daha da çarpıcı olanı, tüketici düzeyindeki bu devasa gıda israfının %28’i (yılda yaklaşık 290 milyon ton) doğrudan otel, restoran ve toplu yemek hizmetlerinden kaynaklanıyor.

Gezginin Değişen Pusulası: Güncel küresel seyahat araştırmaları, gezginlerin %93’ünün daha sürdürülebilir seyahat seçenekleri aradığını, %53’ünün ise konakladığı tesisin yerel topluma ve doğaya etkisini doğrudan sorguladığını gösteriyor.

Bu bilimsel gerçekler ışığında, COP31’in ilk gün temalarından birinin "Gıda Kayıpları, Su Güvenliği ve İklime Dayanıklı Tarım" olması ve zirve alanında "Atıksız Mutfak" konseptinin uygulanması tesadüf değildir. Ancak bu vizyonun 20 Kasım’da zirve kapandığında çadırlarla birlikte sökülüp gitmemesi gerekiyor. Bir turizm akademisyeni ve sektörün mutfağından gelen bir turizmci olarak vurgulamak isterim ki; COP31’i Türk turizmi için gerçek bir milada dönüştürecek dört temel paradigma değişikliklere ihtiyacımız var:

Geleceğin turizmi; açık büfede kaç çeşit yemek çıktığıyla değil, mutfaktan doğaya ne kadar az atık çıktığıyla; kaç milyon turistin geldiğiyle değil, o turistlerin yerel ekosisteme ve ekonomiye bıraktığı onarıcı (rejeneratif) değerle ölçülecek.

Dünyanın kalbi 20 Kasım’a kadar Antalya’da atıyor. Gelin, COP31’i sadece başarıyla tamamladığımız dev bir lojistik organizasyon olarak değil; Türk turizminin dünyaya "Atıksız, Onarıcı ve Akıllı Konukseverlik"modelini ihraç ettiği tarihi bir dönüm noktası olarak yazalım. Unutmayalım; iklim değişirken aynı kalarak ayakta kalamayız. Ya bu dönüşümün oyun kurucusu olacağız ya da değişen iklimin seyircisi...