1.800 Yıllık Bir Hukuk ve Şehircilik Hikâyesi: Opramoas

Bir şehrin gerçek zenginliği nedir?

Turizm gelirleri, doğal kaynakları, sahip olduğu tarihî miras, ekonomik gücü elbette önemlidir. Ancak bütün bunların üzerinde, şehrin kaderini belirleyen başka bir sermaye vardır: İnsan sermayesi.

Şehrine aidiyet duyan, yaşadığı coğrafyanın geleceğine yatırım yapan, sahip olduğu ekonomik ve sosyal imkânları kamusal faydaya dönüştürebilen insanlar…

Antalya'nın bugün turizmden tarıma, ticaretten uluslararası organizasyonlara uzanan ekonomik gücünü konuşurken, bu şehrin binlerce yıllık geçmişinin bize bıraktığı bazı dersleri de hatırlamak gerekiyor.

Öteden beri özel ilgi alanım olan dünya hukuk tarihi araştırmalarında özellikle Antalya ve çevresinde ortaya çıkan hukukî belgeler, kamu yönetimi uygulamaları ve yerel yönetim–merkezî otorite ilişkileri dikkatimi çekiyor.

Bugün de turizm sektörünün alışılmış gündemlerinden ve COP31 hazırlıklarının günlük tartışmalarından biraz uzaklaşıp, yaklaşık 1.800 yıl öncesine, Kumluca'ya uzanalım.

Adresimiz Rhodiapolis Antik Kenti.

Ve bu kentin tarihe bıraktığı en önemli isimlerden biri: Opramoas.

Bir hayırseverden fazlası

Opramoas, Roma İmparatoru Antoninus Pius döneminde yaşamış, büyük bir servete sahip Likyalı bir yurttaş ve dönemin önemli hayırseverlerinden biriydi.

Ancak Opramoas'ı hukuk tarihi bakımından önemli kılan, yalnızca ne kadar zengin olduğu değildir.

Kendi adına oluşturulan anıtın duvarlarına kazınmış 70 belge, onun yaptığı yardımları, aldığı onurları ve dönemin kamu makamlarıyla ilişkilerini ayrıntılarıyla ortaya koymaktadır. Belgeler arasında Likya Birliği kararları ile Roma imparatoru ve eyalet yöneticilerinin yazışmaları da bulunmaktadır.

İşte asıl hikâye burada başlıyor.

Taşa kazınmış hukuk tarihi

Opramoas Anıtı'ndaki belgeler, bir kişinin hayır faaliyetlerini anlatan basit bir kayıt dizisi değildir. Hukuk tarihi bakımından değerleri, yerel ve bölgesel siyasal kurumların Roma'nın merkezî ve taşra idarî yapısıyla nasıl ilişki kurduğunu somut belgeler üzerinden izlemeye imkân vermelerinden kaynaklanmaktadır.

Likya Birliği'nin kararları, kentlerin iradeleri, Roma eyalet yöneticilerinin yazışmaları ve imparatorluk makamının cevapları aynı belge bütünlüğü içerisinde karşımıza çıkmaktadır. Bu yönüyle anıt; yalnızca bir kişinin kamu hizmetlerini değil, yetki, karar, başvuru, onurlandırma, idarî iletişim ve merkez–taşra ilişkilerinin antik dünyadaki işleyişine ilişkin önemli bir hukuk tarihi kaynağını oluşturmaktadır.

Bugünkü hukuk ve kamu yönetimi kurumlarını Roma dönemiyle birebir özdeşleştirmek elbette mümkün değildir. Ancak yaklaşık 1.800 yıl önce bir yerel aktörün şehir, bölgesel birlik ve imparatorluk makamlarıyla kurduğu ilişkilerin resmî belgeler halinde kayda geçirilmiş olması, hukuk tarihimiz açısından başlı başına dikkate değer bir mirastır.

Üstelik bu belgeler bize sadece hukukun ne olduğunu değil, hukukun kamu hayatında nasıl işlediğini de gösteriyor.

Mesele yalnızca para değildi

Opramoas'ın hikâyesinin bugün açısından asıl öğretici tarafı burada.

Büyük bir servete sahipti. Ancak bu serveti yalnızca bağışlamakla yetinmedi. Kaynaklarını şehirlerin ve bölgenin ihtiyaçları doğrultusunda kamusal yapılara, çeşitli faaliyetlere ve özellikle büyük bir deprem sonrasında Likya kentlerinin yeniden imarına yönlendirdi.

Burada önemli olan, özel sermayenin kalıcı kamu değerine dönüştürülmesidir.

Bir başka ifadeyle Opramoas'ın yaklaşımı, “kaynağı verdim, gerisini kamu düşünsün” anlayışından ibaret değildi.

Şehrin ihtiyacını görmek, doğru kurumlarla ilişki kurmak, kaynağın doğru alana yönelmesini sağlamak ve ortaya kalıcı bir eser çıkarmak…

Bugünün diliyle ifade edersek, sermayenin kamu yararıyla buluşturulması söz konusuydu.

Tlos, Patara, Xanthos ve başka Likya kentlerindeki yapı ve faaliyetlere ilişkin kayıtlar, Opramoas'ın etkisinin kendi kenti Rhodiapolis'in sınırlarını aştığını gösteriyor.

Böylece bireysel ekonomik güç, yalnızca kişisel servet olmaktan çıkıp bölgesel bir kamusal değere dönüşüyor.

Felaketleri dahi yeniden yapılanma fırsatına çevirmek

Opramoas'ın faaliyetlerinde bugün özellikle üzerinde durulması gereken başka bir husus daha var.

Likya kentleri büyük bir depremle karşı karşıya kaldığında mesele yalnızca meydana gelen zararı karşılamak olmadı. Yeniden imar ve kamusal yapıların ihyası için kaynaklar seferber edildi.

Bu yaklaşım, bugün afet yönetimi ve dirençli şehir kavramlarıyla tartıştığımız konuların tarihsel bir izdüşümünü hatırlatıyor.

Bir felaket sonrasında dahi sadece eskiyi yerine koymak değil; daha güçlü, daha işlevsel ve daha kalıcı bir şehir kurmak.

Opramoas'ın hikâyesinin yüzyıllar sonra hâlâ konuşulmasının nedenlerinden biri de budur.

1.800 yıl sonra Antalya'ya kalan soru

Şimdi yeniden bugüne gelelim.

Antalya, COP31'e ev sahipliği yapacak.

Büyük bir uluslararası organizasyon.

Ancak hukukçu ve turizm sektörünün içinden bakan biri olarak asıl sorunun, organizasyonun kendisinden çok organizasyon sonrasında Antalya'da ne kalacağı olduğunu düşünüyorum.

COP31'in Antalya'ya yalnızca birkaç haftalık ekonomik hareketlilik, uluslararası görünürlük ve etkinlik takvimi bırakması yeterli mi?

Yoksa bu organizasyonu, Antalya'nın gelecek on yıllarına yönelik kalıcı bir dönüşümün başlangıcı olarak mı değerlendirmeliyiz?

Bunun cevabı yalnızca kamu yönetiminde değil.

Turizm sektöründe.

İş dünyasında.

Üniversitelerde.

Meslek kuruluşlarında.

Sivil toplumda.

Bugünün Opramoas elbette tek bir kişi olmak zorunda değil.

Antalya'nın iş insanları olabilir.

Turizmcileri olabilir.

Yerel yöneticileri olabilir.

Üniversiteleri olabilir.

Sivil toplum kuruluşları olabilir.

Meslek odaları olabilir.

Genç girişimcileri olabilir.

Kısacası Antalya'ya gönül vermiş herkes bu hikâyenin bir parçası olabilir.

COP31'i etkinlikten mirasa dönüştürmek

Opramoas'ın yaklaşık 1.800 yıl önce yaptığı şeyin bugün aynısını yapmak elbette mümkün değil.

Ama arkasındaki düşünceden yararlanmak mümkün.

Özel sektörün sermayesi…

Yerel yönetimlerin uygulama gücü…

Merkezî yönetimin koordinasyon ve kaynak imkânları…

Üniversitelerin bilgisi…

Sivil toplumun toplumsal kapasitesi…

Turizm sektörünün uluslararası bağlantıları…

Bunların aynı hedef etrafında buluşması halinde COP31, yalnızca Antalya'da gerçekleştirilen bir zirve olmaktan çıkabilir.

Antalya'ya kalıcı çevre yatırımları bırakabilir.

Sürdürülebilir turizm uygulamalarını hızlandırabilir.

Su ve enerji verimliliğinde yeni standartlar oluşturabilir.

İklim dirençli şehircilik açısından yeni uygulamaların önünü açabilir.

Üniversite–özel sektör–kamu iş birliklerini kalıcı hale getirebilir.

Ve en önemlisi, Antalya'nın geleceğine ilişkin yeni bir vizyon oluşturabilir.

Taşların anlattığı gelecek

Bugün Kumluca'da Rhodiapolis'e gittiğinizde, yaklaşık 1.800 yıl önce yaşamış bir insanın adını taşıyan taşlara bakıyorsunuz.

Ama aslında yalnızca geçmişe bakmıyorsunuz.

O taşlar, bugünün yöneticilerine, iş insanlarına, hukukçularına, turizmcilerine ve şehir sakinlerine de bir soru soruyor:

Sahip olduğumuz imkânları şehrin geleceğine nasıl dönüştüreceğiz?

Opramoas'ın mirası belki de tam olarak burada anlam kazanıyor.

Bir insanın serveti geçici olabilir.

Bir organizasyon sona erebilir.

Bir dönem kapanabilir.

Ama doğru kullanılmış insan sermayesi, kurumsal iş birliği ve kamusal irade, yüzyıllar boyunca yaşayabilecek eserler bırakabilir.

Bugün Antalya'nın önünde böyle bir fırsat var.

COP31 için Antalya'ya gelecek dünya, bir süre sonra buradan ayrılacak.

Asıl mesele, dünyanın Antalya'dan ayrılmasından sonra Antalya'nın elinde ne kalacağıdır.