Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), iklim çalışmalarının bilimsel yönünü; Taraflar Konferansı, COP ise politik yönünü ele alıyor.9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da gerçekleşen COP 31, 196 ülkenin temsilcisi, 95 lider ve 120.000 üzerinde katılımcı ile bugüne dek düzenlenen en kalabalık COP etkinliği oldu. Tabi ki etkinlik gerçekleşirken “Halkın İklim Yürüyüşü” adı altında etkinliği protesto edenler de oldu. Onların da haklı olduğu pek çok bakış açısı vardı kuşkusuz. Etkinlikte en fazla temsil edilen ülkeler ise Türkiye, Brezilya, Nijerya ve Çin olarak sıralandı. Paris İklim Zirvesi’ni onaylamayan ABD ise, geçmişten bu yana, dünyanın karbon emisyonunda en büyük sorumluluğa sahip ülkesi olarak (%24) COP31’de resmi düzeyde yer almadı.
COP31 Türkiye’nin başarılarından önemli bir tanesi de kültür odaklı çalışmaların oldukça yoğun olması oldu.
COP31, kültür temelli iklim eylemlerinin en kapsamlı biçimde ele alındığı COP toplantılarından biri olarak anımsanacak. COP31 Türkiye’nin başarılarından önemli bir tanesi de kültür odaklı çalışmaların geçmiş yıllardaki COP toplantılarına göre fazla olmasıydı. COP31 Türkiye, kültürel boyutta büyük bir katkı sundu.
COP31'in kültür açısından en önemli özelliği, kültürü yalnızca korunması gereken bir miras olarak değil, iklim krizine karşı toplumsal farkındalık, iletişim, yaratıcılık, iş birliği ve davranış değişikliği sağlayan bir güç olarak ele alması oldu. Bu kapsamda pek çok etkinlik COP31 içerisinde ve Antalya’da yapıldı. Bilimsel, sanatsal ögeler, farklı oturumlarda ele alındı. Toplumun farklı kesimlerine ve özellikle çocuklarımıza ve gençlerimize yönelik pek çok etkinlik gerçekleşti.
Kültür sadece tarihi kalıntılar ya da anıtlar değildir; kültür yaşayan bir varlıktır.
Kültür, toplumla birlikte yaşayan canlı bir varlıktır. Kültür sadece tarihi kalıntılar ya da anıtlar değildir. Kültür, toplumun su sisteminde, tohumu işleme biçiminde, sanat ürünlerinde, yemeklerinde kısacası her alandadır. Kültür, sürdürülebilir bir gelecek için ortak bir toplumsal anlatı oluşturan stratejik bir araç olarak değerlendirilmektedir.
Kültür ve kültürel mirasın COP toplantılarında ele alınması yakın bir geçmişte başladı.
Kültürün, COP toplantılarına entegre edilmesi uzun yıllar süren çabalar alsa da ancak yakın bir geçmişten itibaren, kültür, COP toplantılarının bir parçası olmaya başladı. 2021 yılında Glasgow'da düzenlenen COP26'da, kültürel miras, Resilience Hub bünyesinde özel bir çalışma alanı olarak ele alınmış ve Blue Zone'da çeşitli etkinliklerle gündeme taşınmıştı. Ancak kültürel mirasın COP'un üst düzey resmî karar metninde ilk kez açıkça yer alması, 2022 yılında Mısır'da gerçekleştirilen COP27'de olmuştu. 2023 yılında Dubai'de gerçekleştirilen COP28 ise kültürel mirasın iklim politikalarındaki konumunu daha da güçlendirmişti. 2025 yılında Brezilya'da düzenlenen COP30, kültürün iklim gündemindeki kapsamını kültürel mirasın korunmasının ötesine taşımıştı.
COP31'de ise kültür pek çok konuda, pek çok alana entegre oldu. COP31’de kullanılan İMECE yaklaşımı, ilk kez COP30 Brezilya Başkanlığı tarafından ortaya konulan Global Mutirão anlayışının Türkiye'nin kültürel değerleri üzerinden yeniden yorumlanması oldu. Bu yaklaşım, uluslararası iklim iş birliğini yerel dayanışma kültürüyle ilişkilendirerek iklim taahhütlerinin somut uygulamalara dönüştürülmesini hedefliyor.
Kültürün odak noktası olduğu COP31’de son derece başarılı etkinlikler yapıldı. COPART gibi sanat sergileri, bilimsel toplantılar, hikaye anlatımı, kısa filmler, greenshouting, Entertainment and Culture for Climate Action (ECCA) girişimi, ICOMOS Türkiye ve ICOMOS Uluslararası İklim Eylemi Çalışma Grubu toplantıları, film, müzik, görsel sanatlar, su altı arkeolojisi, su altı kültür mirası ve yaratıcı endüstrilerin iklim farkındalığı oluşturma ve toplumsal katılımı artırma potansiyeli gibi çalışmalar gerçekleşti. Program kapsamında sanatçılar, film yapımcıları, müzisyenler, hikaye anlatıcıları, şehir yöneticileri ve iklim uzmanları bir araya geldi. Kültür bakanları toplantısı ve uluslararası politika iş birliği yönelik bir bakanlar toplantısı da gerçekleştirildi.
Kültür ve sanat etkinlikleri kapsamında, COP31 ve Antalya'nın farklı noktalarında konserler, sergiler, söyleşiler ve kültürel buluşmalar gerçekleştirildi. Eğitim, iklim okuryazarlığı, yeşil beceriler ve gençlerin çözüm üretme süreçlerine katılımı öne çıktı. Bu etkinliklerde kütüphanelerin, arşivlerin, kültürel kurumların ve sanat kuruluşlarının iklim uyumu, toplumsal dayanıklılık ve kuşaklar arası bilgi aktarımına katkısı ele alındı.
COP31 de özellikle gençlerin sanat, sinema, dijital medya, yaratıcı projeler ve hikaye anlatıcılığı yoluyla iklim gündeminde aktif rol almaları teşvik edildi. Bu yaklaşım, gençleri yalnızca iklim değişikliğinden etkilenen bir nesil olarak değil, çözüm üreten, farkındalık oluşturan ve toplumsal dönüşüme katkı sağlayan aktörler olarak konumlandırdı.
Turizm, Kültür ve COP31
Küresel ölçekte derinleşen iklim krizi, yalnızca ekosistemleri değil, toplumların ortak mirası olan kültür ve turizm dinamiklerini de köklü bir dönüşüme zorluyor. Artan sıcaklıklar, aşırı hava olayları ve yükselen deniz seviyeleri, tarihi yapıları ve doğal güzellikleri tehdit ederken, seyahat alışkanlıklarını da sürdürülebilirlik ekseninde yeniden şekillendirecek. Bu kritik süreçte düzenlenen COP31, küresel iklim politikalarının belirlendiği en üst düzey platform olarak, hem kültürel mirasın korunmasına yönelik somut adaptasyon stratejilerinin geliştirilmesi hem de turizm sektörünün düşük karbonlu ve doğa dostu bir geleceğe entegre edilmesi açısından katkı sağladı.
COP31 kapsamında turizm sektörünün iklim krizine uyumu ve düşük karbonlu dönüşümü dört temel konu üzerinden ele alındı: kültürel miras için iklim adaptasyonu ve finansman, karbonsuzlaştırma ve sürdürülebilir turizm, iklim odaklı destinasyon yönetimi ve yerel bilgi ve kültürün çözüme entegrasyonu.
Bu ana temalara karşın, turizm, en fazla sürdürülebilirlik, herşey dahil sistemi, kaynakların etkin kullanımı gibi açılardan ele alındı. Sürdürülebilir turizmde, Türkiye’nin hedefi, 2030 yılına kadar konaklama tesislerinin tamamını GSTC standartlarına uyumlu hale getirmek. Aşamalar halinde devam eden bu süreçte 20.000 üzerinde tesis sürdürülebilirlik belge ve sertifikası almaya hak kazanmış durumda ve 2030 da ise tüm tesislerin aşamaları tamamlamaları hedefleniyor.
Herşey dahil sistemi ise, pek çok oturumda ve konuşmada ele alındı. Varılan ortak görüş, bu sistemden, pazarlama rekabet avantjımızdan ötürü, yakın dönemde vazgeçemeyeceğimiz ancak düzenlemeler yapabileceğimiz, israfı minimize etmeye çalışacağımız, müşteri promosyonları kullanabileceğimiz, teknolojiden destek alarak atık ölçümleri yapabileceğimiz, atıkları kompost vb. şekilde değerlendirebileceğimiz yönünde oldu.
Sonuç
İklim krizi, mücadelesinde sosyal ve kültürel boyutlar atlanırsa, başarılı olunması mümkün değildir. Sadece, anlaşmalara imza atmak ve hükümetleri belirli önlemler almaya yöneltmek yeterli olmayacaktır. Çünkü öncelikle toplumların iklim krizini anlaması ve bunun herkesin sorumluluğu olduğunu kabul etmesi gerekiyor. İklim krizi paylaşılması gereken bir sorumluluktur. Sadece belirli paydaşların sorumlu olduğu bir kavram değildir, ortak sorumluluktur. İklim krizi aynı zamanda kültürel bir krizdir. Kültür, ise, COP31’in kalbinde yer aldı.
Gelecek yıllardaki COP toplantıları da, diğer boyutlarla birlikte, insan ve kültüre odaklanmalıdır. İnsana odaklanmadan, iklim krizine dirençli toplumlar oluşturamayız. Kültür, ilave bir boyut değildir, çözümlerin ve sorunun bir parçasıdır. İklim risklerinde kültür kriterleri de olmalıdır.
Yerel halk aktif katılımcı olmalıdır. Sadece bir kurum değil, tüm paydaşların katılımı gerekir. Bu paydaşlar içerisinde gençlerin yeri son derece önemli. Gençlere yatırım yapmalı, yetenekleri, bilgileri olmalı, disiplinlerarası ve nesiller arasında işbirliği olmalıdır. Finansman ve ölçülebilir sonuçlar olmalı, karbon azaltma stratejileri geliştirilmeli. İklim krizi bu şekilde devam ederse, kültürel miras ve toplumlar geri dönülemez şekilde zarar göreceğini söylemek mümkün.
Sonuç olarak, COP27 ile başlayan kültürel mirasın resmî iklim politikalarında tanınması süreci, COP28'de somut bir uyum hedefine, COP30'da ölçülebilir göstergelere ve kültürün daha geniş iklim eylemi gündemine dahil edilmesine, COP31'de ise kültür, sanat, yaratıcı endüstriler, storytelling, film festivalleri, greenshouting ve gençlerin katılımını içeren daha kapsamlı bir uygulama ve toplumsal etkileşim yaklaşımına doğru gelişti.
İklim krizi, paylaşılan bir sorumluluktur. İklim krizi ile mücadele eden, dirençli toplumların gelişmesi için kültürel boyut diğer boyutlara eşlik etmelidir. Turizmde, diğer sektörler gibi, bu sorumluluğu hisseden bir sektör olarak emin adımlarla ilerlemeye devam edecektir. Tabi ki, ABD ve Çin gibi büyük karbon emisyonu yaratan ülkelerin toplumlarının da benzer şekilde bu kültürel hareketin ve bilinçlenmenin içinde bulunmaları büyük önem taşımaktadır. Tarihsel açıdan en büyük karbon emisyonu üretmiş ülke olan ABD’nin Başkanı Trump’ın Amerikan toplumunun da bu bilinçlenme ve hareket içinde bulunmasının önemini anlamasını ve içinde yaşadığımız dünyayı torunlarımıza miras bırakacağımızı unutmamasını diliyoruz.